درسنامه آموزشی مطالعات اجتماعی کلاس ششم
درس 18: دریا، نعمت خداوندی
فعالیت 1 (صفحه 112 کتاب درسی)
یک کرهی جغرافیایی یا نقشهی جهاننما به کلاس بیاورید و به کمک معلّم، مسیر کشتیرانی از خلیج فارس و تنگهی هرمز تا اقیانوسها را دنبال کنید.
خلیجفارس از طریق تنگهٔ هرمز و سپس دریای عمان به اقیانوس هند منجر میشود. از این طریق میتوان با کشتی از خلیجفارس به اقیانوس هند راه یافت.
کشورهای مهم نفتخیز اطراف خلیج فارس را به یکدیگر نشان دهید.
ایران، عربستان، کویت، بحرین و قطر
دریا و منابع انرژی
یکی از مهمترین دلایل اهمّیت خلیج فارس، وجود منابع سرشار نفت و گاز است. مقدار این منابع در خلیج فارس آنقدر زیاد است که به این منطقه «انبار نفت جهان» میگویند. نفت و گاز از کف خلیج فارس در ناحیهی کم عمق نزدیک به ساحل استخراج میشود.
همه روزه نفتکشهای عظیمی از خلیج فارس و تنگهی هرمز عبور میکنند و نفت کشورهای نفتخیز را به سایر کشورهای جهان انتقال میدهند.
فعالیت 2 (صفحه 112 کتاب درسی)
چرا خلیج فارس از دیرباز مورد توجه کشورهای قدرتمند بوده است و آنها همواره در پی نفوذ به این منطقه هستند؟ در کلاس گفتوگو کنید.
زیرا خلیجفارس دارای منابع سرشار نفت و گاز است، همچنین همه روزه نفتکشهای عظیمی از طریق خلیجفارس و تنگه هرمز نفت کشورهای نفتخیز را به سایر کشورهای جهان انتقال میدهند. کشتیهای تجاری نیز از این مسیر برای انتقال کالاهایشان استفاده میکنند، از این رو کشورهای قدرتمند همواره در پی نفوذ به این منطقه پرارزش هستند.
دریای خزر نیز دارای منابع نفت و گاز است و کشورهای اطراف این دریا به کشف و استخراج نفت از آن مشغولاند.
دریا و منابع غذایی
در دریاهای ایران صدها نوع ماهی زندگی میکنند که هر یک ارزش غذایی و طعم خاصّی دارند و بعضی هم زینتی هستند.
شما تا به حال کدام نوع ماهی شمال یا جنوب را مصرف کردهاید؟ خانوادهی شما دوست دارند بیشتر از کدام نوع ماهی بخرند؟ شما دوست دارید کدام نوع ماهی جدول زیر را امتحان کنید؟
میگو یکی از آبزیان مهم دریاهای جنوب است. با نزدیک شدن به ماه مهر، ماهیگیران جنوب، خود را برای صید میگو آماده میکنند.
دریای خزر بزرگترین منبع ماهیان خاویاری در جهان است. خاویار یا تخم ماهیان خاویاری دریای خزر به مروارید سیاه مشهور و از گرانترین غذاهای جهان است.
ایران همه ساله، مقدار زیادی میگو و خاویار به کشورهای دیگر صادر میکند و از این راه درآمدی به دست میآورد.
- صید ماهی در دریا قوانین و مقرّراتی دارد؛ برای مثال صید ماهی در دریای خزر از اوایل بهار تا اوایل پاییز ممنوع است. آیا میدانید چرا؟
- هر چند برای ماهیگیری در آبهای اطراف سواحل از کشتیها و لنجهای کوچک استفاده میشود امّا صیادان برای ماهیگیری در آبهای عمیق به کشتیهای مجهز نیاز دارند.
در این کشتیها لوازم پیشرفتهی ماهیگیری و سردخانه وجود دارد. به نظر شما چرا کشتیها و کامیونهای حمل ماهی باید یخچال و سردخانه داشته باشند؟
بخشی از ماهیهای صید شده به کارخانههای کنسروسازی منتقل میشوند.
دانشآموزان از یک کارخانهی تولید کنسرو در بندر عبّاس بازدید و با کارشناسان و کارگران گفتوگو کردند.
یکی از کارشناسان توضیح داد: بچّهها، ماهیها را پس از صید با کامیونهای یخچالدار به اینجا حمل میکنند. در اینجا ماهی را به قطعات بزرگ برش میدهند و در دیگهای مخصوص میریزند تا در مدّت معیّنی بپزد. بعد دستگاه خودکار، تکّههای پخته شده را درون قوطی میریزد و نمک و روغن به آن اضافه میکند. هوای قوطیها خارج میشود تا فاسد نشوند... .
فعالیت 3 (صفحه 114 کتاب درسی)
یک کنسرو ماهی را به کلاس بیاورید و با راهنمایی معلّم برچسب مشخّصات (تاریخ مصرف، نوع ماهی، طریقهی مصرف، محلّ تولید و ...) آن را بررسی کنید. چگونه میتوانیم کنسرو ماهی فاسد شده را تشخیص بدهیم؟
برآمدگی سر و ته کنسرو نشانهٔ فساد آن است. ضمن این که به تاریخ انقضای کنسرو نیز دقت میکنیم.
دریا و بازرگانی
بخش عمدهای از صادرات و واردات کشور ما از طریق بندرها صورت میگیرد.
در شهرهای بندری، عدّهای از مردم به بارگیری و باراندازی کالاهای کشتیها مشغولاند. در این مناطق انبارهایی نیز برای نگهداری کالاها به وجود آمده است و برخی از مردم به شغل انبارداری مشغولاند.
با توجّه به تنوّع فعّالیتها در دریا، انواع کشتیهای ماهیگیری، تفریحی، تجاری و نفتکش در کارخانههای کشتیسازی تولید میشود. کارخانههای کشتیسازی و لنجسازی در اطراف بندر عباّس، بوشهر و چابهار در جنوب و نکا در سواحل دریای خزر نمونهای از این مراکز هستند. در این نواحی، مراکزی نیز برای تعمیر کشتیها به وجود آمده است. در نتیجه دریا شغلهای گوناگونی را برای مردم به خصوص ساحل نشینان فراهم آورده است.
|
|
|
دریا و گردشگری
همه ساله عدّهی زیادی از مردم کشور ما برای تفریح و گذراندن تعطیلات تابستان به سواحل شمالی ایران سفر میکنند.
سواحل زیبای جنوبی ایران و جزایر کیش، قشم، بندرعباّس و چابهار نیز برای گردشگری در فصل زمستان مناسب هستند و مسافران از دریا، بناهای تاریخی و بازارهای این نواحی دیدن میکنند.
فعالیت 4 (صفحه 115 کتاب درسی)
همفکری کنید و ده شغل را فهرست کنید که با دریا سر و کار دارد. یکی از دو فعالیت زیر را انتخاب کنید و پاسخ دهید:
ماهیگیری، قایقرانی، کشتیسازی، ملوانی، کنسروسازی، غوّاصی، کار در سکوهای نفتی، کار در سازمان شیلات، آموزش شنا، کار در سازمان بنادر و کشتیرانی، بارگیری و بار اندازی کالاهای کشتیها، انبارداری در بنادر و ...
فعالیت 5 (صفحه 115 کتاب درسی)
الف) فرض کنید شما و دوستانتان برندهی جایزهی سفر دو روزه به دریا شدهاید؛ اما محلّ دقیق آن را باید خودتان انتخاب کنید. با همفکری یکدیگر مکانی را روی نقشه انتخاب کنید و برای نظر خود دلیل بیاورید.
ب) به این دو تصویر، توجه و پرسوجو کنید هر یک از این سازمانها چه وظیفهای دارند و در چه زمینهای فعالیت میکنند؟
سازمان شیلات جمهوری اسلامی ایران در امور مربوط به ماهیگیری و صیّادی در دریا (صید مرجان، مروارید و ...) خرید کشتیهای ماهیگیری، آموزش ماهیگیران و امور مربوط به قایقهای ماهیگیری، تولید کنسرو و ... فعالیت میکند.
سازمان بنادر و کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران در اموری چون پاکسازی و لایروبی بنادر، احداث اسکله حمل و نقل کشتیها و... فعالیت میکند.
|
|
از دریا حفاظت کنیم
خلیج فارس و دریای عمّان از بزرگترین زیستگاههای موجودات دریایی هستند. ماهیهای تزیینی، مرجانها، صدفها و لاکپشتهای کمیاب و پستاندارانی چون دلفینها و نهنگها در آنها زندگی میکنند. دریای خزر نیز محلّ زندگی انواع ماهیان و پرندگان مهاجر است. متأسّفانه این موجودات در معرض خطر نابودی قرار گرفتهاند و هر ساله تعداد آنها کاهش مییابد؛ چرا؟
|
|
فعالیت 6 (صفحه 116 کتاب درسی)
یکی از دو فعالیت زیر را انتخاب کنید و انجام دهید.
الف) با راهنمایی معلّم و به طور گروهی پوستری دربارهی حفاظت از دریا طراحی و رنگ آمیزی کنید و روی آن یک پیام هشدار بنویسید.
پاسخ پیشنهادی: میتوان تصویر افرادی را طراحی کرد که در حال پاکسازی سواحل از زباله هستند و بعد به دلخواه آن را، رنگآمیزی کرد و میتوان این پیام را روی آن نوشت: آلودگی دریاها = مرگ آبزیان
ب) همفکری کنید و فعّالیتهایی را که به محیط زیست دریا آسیب میرساند، بیان کنید.
ریختن زبالههای سمّی و شیمیایی به دریاها، ریختن نفت در دریا، صید بیرویه و بیموقع مرگ آبزیان و... .
اگر شما مسئول یک منطقهی ساحلی بودید برای حفظ دریا این نعمت خداوندی چه کارهایی میکردید؟
پاسخ پیشنهادی: از انتقال نفت از طریق دریا، ریختن زبالهها به دریاها از طریق کشتیها و نفتکشهای بزرگ و ورود آبهای آلوده به دریا جلوگیری میکردم و نفتکشها را کاملاً ایمن میکردم تا دریا را آلوده نکنند. آموزش و اطّلاع رسانی به مردم مهمترین اقدامی است که انجام میدادم و با قانونشکنان هم برخورد جدی میکردم.